Artikel in de KIDDO over ADHD in de Kinderopvang

De KIDDO is een blad voor en door de praktijk van de kinderopvang. Pedagogisch medewerkers en andere professionals en aankomende professionals blijven met KIDDO up-to date. Voor het themanummer van deze maand schreef Druk & Dwarser Laura Batstra samen met haar masterstudenten Kirsten Dijk en Jatinka Lotterman een artikel over hun onderzoek naar de visie van pedagogisch medewerkers op ADHD.
De uitspraak van een van de door Kirsten en Jatinka geinterviewde pedagogisch medewerkers spreekt boekdelen: “Ik heb geen visie op ADHD, ik heb een visie op kinderen”.

Nieuwsgierig geworden? Via deze link Ik heb geen visie op ADHD, ik heb een visie op kinderen – Kinderopvang Kennis kun je het artikel bestellen bij KIDDO. Je kunt natuurlijk ook het dik 90 pagina’s tellende en super informatieve themanummer kopen, voor jezelf of als cadeautje onder de Kerstboom voor iemand anders! Zie: KIDDO 5 2021 – Kinderopvang Kennis

Drok & Dwers: Gronings project gaat over de grens!

We hebben prachtig Druk & Dwars nieuws. Want na het Groninger Transformatiefonds en diverse Groninger gemeenten gaat nu ook een Friese regio investeren in het implementeren van de integrale Druk & Dwars aanpak in twee Friese gemeenten. U leest er alles over in dit nieuwsbericht van de RuG.

Corona: schoolsluiting verergert buitensluiting

Ten tijde van de tweede lockdown waren de basisscholen gesloten van medio december 2020 tot 8 februari 2021. In die tijd heeft DUO (Dienst Uitvoering Onderwijs) een enquête gehouden over het uit beeld raken van leerlingen tijdens de schoolsluiting.[1] Hieruit bleek dat volgens ruim 40% van de leerkrachten op hun school een of meer leerlingen uit beeld waren geraakt.

Net in die tijd hebben wij een enquête onder leerkrachten verspreid over sociale uitsluiting in schoolklassen. Deze enquête sloten we af met enkele vragen over corona en buitensluiting. Vanwege de actualiteit leek het ons goed de resultaten betreffende deze vragen alvast naar buiten te brengen. In ons onderzoek hebben we expliciet naar buitensluiting gevraagd. Uit beeld raken heeft overlap met buitensluiting, maar is niet hetzelfde. Buitensluiting of sociale uitsluiting betekent dat een leerling buiten de groep geraakt, de aansluiting met de klasgenoten verliest. Uit beeld geraken betekent dat de leerlingen niet meer participeren in het onderwijs.

Tijdens de schoolsluiting

Onze enquête, uitgezet op social media platforms gericht op leerkrachten in het basisonderwijs, is door 194 leerkrachten ingevuld. Daarvan gaf de helft (51%) aan dat er volgens hen kinderen (meer) buitengesloten waren geraakt tijdens de lockdown. Gemiddeld waren er twee à drie leerlingen per klas bij wie dit speelde. Uit de toelichting die leerkrachten gaven bleek dat de volgende factoren gedurende de schoolsluiting bijdroegen aan sociale uitsluiting van sommige kinderen

  • Geen toegang tot ICT, bijvoorbeeld door geldgebrek, of ouders die dit niet konden of wilden ondersteunen. Een leerkracht omschrijft: Door thuissituatie miste dit kind veel digitale instructies en kon hij niet online samenwerken. Ook heeft hij geen whatsapp waardoor hij niet de sociale activiteiten in de klassenapp kon volgen.” Over een andere leerling: “Doordat ouders het kind niet online lieten gaan is het kind contact verloren en ook cognitief achter geraakt.”
  • Ontbreken van ouderlijke ondersteuning en toezicht bij het thuisonderwijs. “Hij zat de hele dag binnen op een kamertje op de flat met de gordijnen dicht. Weinig stimulans om met andere kinderen te zijn en geen betrokkenheid van ouders bij school en sociaal leven.”
  • Angst bij de ouders voor corona, waardoor de leerling binnen werd gehouden. Zoals een leerkracht omschrijft: “Het gaat met name om de kinderen waarvan de ouders ze angstvallig hebben thuis gehouden. Deze kinderen hebben geen oefening meer gehad in sociale situaties en hebben veel gemist.” Een andere leerkracht: “Ouders waren bang om corona te krijgen en hebben de leerling thuis (binnen) gehouden. Leerling was enig kind.” En nog een andere leerkracht: “Een leerling is 7 weken binnengehouden. Het kind mocht, vanwege de angst die ouders hadden voor corona, niet met andere kinderen spelen. Ook mocht het niet buiten spelen en kon het daar dus ook geen andere kinderen ontmoeten.”

Na de lockdown

Ook na de lockdown waren de gevolgen op het gebied van buitensluiting gedurende de schoolsluiting te merken. Met name bij leerlingen die sociaal wat zwakker waren of al een taal- of leerachterstand hadden. Leerkrachten noemen:

  • Een bestaande taalachterstand die het afstandsonderwijs bemoeilijkte, waardoor de taalachterstand toenam. “Een kind met een taalachterstand was weer achteruit gegaan in de thuisperiode en kon hierdoor nog moeilijker communiceren met klasgenootjes.” Over een andere leerling: “Een meisje uit Eritrea, heeft niet tot weinig buiten gespeeld door angst voor corona. Haar woordenschat is zo verslechterd dat ze nu geen goed contact heeft met andere kinderen.”
  • Sociaal minder sterke kinderen die het contact met medeleerlingen zelf niet in stand konden houden gedurende de schoolsluiting. De leerling heeftveel thuis gezeten en geen contact gehad met andere leerlingen. Deze leerling had altijd al een wankele sociale positie in de groep”. Nog een leerkracht: “Dit kind wordt niet gekozen om mee te spelen nu we net terug zijn op school. Het heeft niet gespeeld met andere kinderen in coronatijd. Andere kinderen zijn dit kind een beetje vergeten. We moeten weer opnieuw de band op gaan bouwen.”
  • Kinderen die altijd al wat teruggetrokken waren, waren dat na de lockdown nog meer. “Dit meisje is altijd erg teruggetrokken. Ze kiest er zelf vaak voor om zich af te zonderen, ervaart dan geen last. Nu wel. Ze heeft in coronatijd geen kinderen gezien (de ouders zijn zeer op zichzelf). Bellen met de klas of met groepjes was zeer stressvol voor haar; ze is zeer zelfbewust en angstig voor camera. Weer naar school gaan was lastig, ze was angstig om andere kinderen te zien. Nu ervaart ze wel last, het lukt haar eigenlijk helemaal niet meer om met kinderen te praten, ze oogt depressief en zondert zich af, elk contact met leeftijdsgenoot is zichtbaar spannend.” Een andere leerkracht: “Kinderen hebben het lastig. Helemaal als ze al sociaal niet handig zijn dan haal je ze door het vele thuis zitten helemaal uit hun ‘sociale ritme’. Deze kinderen vinden de drempel dan weer groot. Zijn weer meer in hun schulp getrokken. Of zijn qua gedrag weer terug bij af. Heel sneu allemaal.”

Conclusie

Kortom, naast de zorgelijke bevinding dat 40% van de leerkrachten aangeeft dat leerlingen uit beeld raken bij een schoolsluiting tijdens een lockdown, geeft in ons onderzoek onder 194 leerkrachten meer dan de helft aan dat schoolsluiting ook sociale uitsluiting van kinderen kan veroorzaken of verergeren. Het lijkt erop dat kinderen die al in kwetsbare situaties zitten het meest geraakt worden door een lockdown. Geen of gebrekkige  toegang tot ICT vanwege armoede en/of digibete ouders maakt dat het kind niet kan participeren met de klasgenoten; een sociaal zwakker kind heeft moeite met nieuwe manieren van interactie op social media; en een kind uit een andere cultuur verliest de aansluiting omdat ze de Nederlandse taal niet verder kan oefenen.

Het sluiten van scholen kan juist de kinderen die het al niet makkelijk hebben schaden. Schoolsluiting verergert uitsluiting. Het is van groot belang dat beleidsmakers dit zwaar meewegen bij het bepalen van nieuwe coronamaatregelen.


Met dank aan Esmee Schrotenboer en Loretta van den Bergh voor de dataverzameling.

[1] Leerkrachten basisonderwijs over de tweede lockdown – januari 2021 – DUO Onderwijsonderzoek & Advies

Eerste Druk & Dwars trainingen in kinderopvang zijn groot succes!

Bij Stichting Kinderopvang Stad Groningen (SKSG) zijn de eerste Druk & Dwars trainingen specifiek voor de kinderopvang van start gegaan. In een zestal bijeenkomsten krijgen groepen van circa 15 pedagogisch medewerkers informatie over druk en dwars gedrag en praktische handvatten om het in goede banen te leiden.

De training

Over de opbouw van de bijeenkomsten is zorgvuldig nagedacht. De training start met aandacht voor randvoorwaarden voor het positief en kindvriendelijk omgaan met druk en opstandig kindgedrag. Het gaat dan om contact maken, juist met de kinderen waarmee dat stroef of lastig verloopt, en om goed zorgen voor jezelf, zodat je er ook optimaal voor de kinderen kunt zijn. In een volgende bijeenkomst gaat het om preventie, oftewel het voorkomen van ongewenst en lastig gedrag door onder andere positief gedrag te zien en te benoemen, doe-instructies te geven en voorspelbaar te zijn. Er blijft altijd nog wel wat gedrag over waar toch op gereageerd moet worden en daarover gaat de derde bijeenkomst. Hoe stuur je gedrag vriendelijk doch beslist bij? Hoe reageer je op positief gedrag? Soms vertonen kinderen hardnekkig vervelend gedrag, ze slaan bijvoorbeeld voortdurend andere kinderen. In de vierde bijeenkomst krijgen de pedagogisch medewerkers handvatten om te kijken achter het gedrag. Waarom doet een kind dit? Die vraag is belangrijk, want als je weet wat de eventuele reden voor het gedrag is, dan weet je ook wat de beste benadering voor een kind is. Bij overprikkeling zet je vooral in op het verminderen van prikkels, maar als het slaan voortkomt uit een grote behoefte aan aandacht dan ga je samen met het kind oefenen met andere manieren van aandacht vragen. De vijfde en zesde bijeenkomst staan in het teken van reflectie, bezinking en verdere oefening van de besproken vaardigheden.

Consistent en normaliserend

Door bovengenoemde principes zowel in de kinderopvang als in het onderwijs als aan ouders aan te bieden, hoopt het team van Druk&Dwars een voorspelbare en consistente opvoedomgeving voor drukke en dwarse kinderen te creëren, waarin op een normaliserende wijze gesproken, gedacht en gehandeld wordt. Met normaliserend bedoelen we dat weliswaar erkend wordt dat het managen van druk en dwars kindgedrag een uitdaging kan zijn, maar dat het lang niet altijd nodig is om te denken en te spreken in termen van psychiatrische ziektelabels, zoals ADHD of een oppositionele gedragsstoornis (ODD).

De trainers

Karin van Laer en Eva Helmholt van onze samenwerkingspartner het Noordelijk Onderwijsgilde zijn de trainers van de eerste groepen bij SKSG. Hun ervaring met de training zijn positief: “Wij hebben twee energieke, enthousiaste groepen mogen ontvangen, waarin hard gewerkt werd, maar ook zeker veel gelachen. Bijzonder is, hoeveel herkenning er bij de medewerkers is en hoeveel er van elkaar geleerd wordt door het delen van ervaringen. Het praktische van deze training maakt ook dat de pedagogisch medewerker er direct wat aan heeft en de besproken principes kan toepassen op de groep.  We horen dat collega’s elkaar zelfs  enthousiast maken om de training te gaan volgen. Door de toegenomen werkdruk binnen de kinderopvang is het soms zoeken naar momenten om aan de opdrachten te werken. Wanneer dit lukt, merken de cursisten dat het ook veel oplevert. Wij zelf vinden het enorm leuk om met een groep te zoeken naar inspirerende werkvormen en praktische tips, waardoor er optimaal geleerd wordt. Het is prachtig om te zien, dat medewerkers met de nieuwe handvaten zelf plannen gaan maken. We kijken uit naar de volgende groepen!“

De cursisten

Ook de pedagogisch medewerkers zijn enthousiast. Ze geven aan dat ze niet alleen veel van de trainers geleerd hebben, maar ook veel van elkaar. Dit omdat er steeds ruimschoots gelegenheid was om ervaringen en tips uit te wisselen. Een van de cursisten verwoordt het als volgt:  “We leren hier zoveel, het zou mooi zijn, wanneer iedere medewerker deze training volgt, dan spreken we dezelfde taal!”.

Toekomstmuziek

De komende jaren zullen er nog eens 50 medewerkers van SKSK de training van Druk & Dwars gaan volgen. Daarnaast volgen enkele professionals van SKSG de train-de-trainer cursus van Druk & Dwars, zodat ze in de toekomst zelf de groepstraining kunnen blijven geven binnen deze organisatie. De trainers van Druk & Dwars kunnen dan een volgende organisatie voorzien van voorlichting en handvatten voor het omgaan met energieke en eigenzinnige kinderen op de groep.

Rebelleren, nuanceren en ontzien

Begin dit jaar verscheen het proefschrift Wild and Willful, shifting perspective and approach towards ADHD oftewel ‘Druk en Dwars, anders denken en handelen rondom ADHD. In een artikel voor het blad Pedagogiek in Praktijk (PIP) geven promovendus Maruschka Sluiter en promotor Laura Batstra een overzicht van de belangrijkste bevindingen van dit juist nu zeer actuele en relevante promotietraject. Want dat er te snel geclassificeerd en gemedicaliseerd wordt, daar zijn we het inmiddels in Nederland wel over eens. Maar hoe keren we het tij? Maruschka’s proefschrift bevat hier concrete en onderbouwde aanwijzingen voor.

Het artikel lees je hier

Jaarcongres Leve Het Jonge Kind

Dinsdag 9 november geeft Druk & Dwarser Laura Batstra een plenaire lezing op het Jaarcongres Leve Het Jonge Kind in de Jaarbeurs in Utrecht. Zij zal daar vertellen over ons aanbod en onze ervaringen tot nog toe met de Druk & Dwars trainingen voor educatieve professionals op de basisschool en in de kinderopvang. Naast de lezing van Laura zijn er onder meer bijdragen over ideale ouders, over de zin en onzin van complimenteren en over pestpeuters en bijtkleuters.

Zie voor meer informatie en/of opgeven voor dit mooie congres: https://www.hetjongekind.nl/programma 

Volg nu de Train-de-trainer scholing gericht op ouders voor professionals

Ouders, leerkrachten, pedagogisch medewerkers, de trainer van de sportclub: ze hebben allemaal te maken met kinderen die druk & dwars gedrag vertonen. We weten wel dat druk en dwars gedrag behoorlijk kan verminderen door middel van een effectieve aanpak, maar hoe nemen we anderen hier zo goed mogelijk in mee?

Inhoud

De train-de-trainer scholing is bestemd voor pedagogisch medewerkers of zorgprofessionals die te maken hebben met hulpvragen van ouders van kinderen met als druk en dwars ervaren gedrag. Wanneer je de trainde- trainer scholing ouders goed hebt afgerond, mag je de Druk & Dwars oudertraining binnen je eigen regio geven. Door op een positieve, voorspelbare en vergelijkbare manier met dit drukke en dwarse gedrag om te gaan, leer je ouders weer positief te kijken naar het kind achter het gedrag.

Doelen

  • Vergroten van pedagogische draagkracht bij ouders;
  • Ouders stimuleren tot verbetering van communicatie en contact;
  • Verminderen druk & dwars gedrag binnen en buiten je organisatie.

Doelgroep

Pedagogisch medewerkers, Zorgprofessionals Jeugd (gericht op ouders )

** SKJ geaccrediteerd

(Gast)Docent

Prof. Dr. Laura Batstra

Locatie

Groningen; locatie wordt nog bepaald.

Data

1 bijeenkomst en na 6 weken een terugkomdag.

Tijdstip
9.00 – 16.00 uur (1x) /
9.00 -12.00 uur
(terugkomdag wordt ongeveer 6 weken na de bijeenkomst ingepland.)

Totale studielast

40 uur (waarvan 13 zelfstudie-uren)

Kosten

€ 850,- Inclusief boek ADHD: Macht en Misverstanden, trainersmap Druk & Dwars, 4 mappen voor ouderparen, koffie, thee en lunch. (GRATIS voor professionals uit de provincie Groningen.)

De flyer van dan training vindt u hier

Meer luisteren en minder labelen: De vondst van Vermeiren?

Laura Batstra keek afgelopen zondag naar de aflevering Zomergasten met hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie Robert Vermeiren. Naar aanleiding hiervan schreef ze dit blog over ‘De vondst van Vermeiren’. 

Zondag keek ik naar de aflevering Zomergasten met hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie Robert Vermeiren. Het verbaasde me niet dat hij de decentralisatie van Jeugdzorg onder vuur nam zonder de belangrijkste oorzaak ervan te benoemen. Wel verrassend was hoe hij zichzelf opwierp als initiator van de paradigmaverandering binnen de psychiatrie die in werkelijkheid door zijn collega’s is ingezet. Vermeiren was er zelf in eerste instantie niet eens een voorstander van.

Medisch model
De afgelopen jaren zien we een verandering in de manier waarop er in de samenleving over psychiatrische classificaties en medicatie wordt gedacht. Voorheen lag, mede door de stevige lobby van de farmaceutische industrie, de nadruk op het medische model. Stoornissen werden overwegend neergezet en gezien als hersendefecten die we zo vroeg mogelijk moeten signaleren en behandelen, vaak met medicatie. Vanuit de pedagogiek klonk al lange tijd kritiek op deze visie en ook verschillende psychiaters zetten zich al jaren in voor een paradigmaverandering: minder labelen en medicatie voorschrijven, en praten mét in plaats van óver en vóór mensen met moeilijkheden.

De echte pioniers
Robert Vermeiren deed voorkomen alsof de paradigmaverandering ‘meer luisteren en minder labelen’ zijn persoonlijke vondst is. Hij kreeg het idee om naar jongeren zelf te gaan luisteren echter pas in 2015, toen de veranderingen binnen samenleving en psychiatrie al in volle gang waren. Dit kwam vooral door de inspanningen van psychiaters als Jim van Os, Edo Nieweg en Floortje Scheepers, die al ver voor 2015 kritisch waren op onnodig classificeren en medicaliseren en actief tegen de gevestigde psychiatrische orde in gingen. Dat is niet gemakkelijk binnen het bolwerk dat de  psychiatrie is. Vermeiren ging helaas volledig voorbij aan de pioniersrol van zijn collega’s.

Vermeende overdiagnostiek
Hij sprak zich nu weliswaar kritisch uit over al te snel labelen en medicatie voorschrijven, maar in 2011, op het hoogtepunt van de zorgwekkende stijging van het aantal ADHD-medicatievoorschriften voor kinderen, ontkende Vermeiren dat er sprake was van overdiagnostiek en overbehandeling. “Wij strooien niet met ADHD” schreef hij samen met 5 andere hoogleraren kinderpsychiatrie in NRC. Twee van hen waren oprichters van de ‘Tornadopoli’: een kliniek waar kinderen binnen twee uur de classificatie ‘ongecompliceerde ADHD’ en een pilrecept konden krijgen. Degenen met zwaardere problemen waren niet welkom. Vermeiren heeft hier indertijd nooit zorgen over geuit. Hij gaf nu in zomergasten af op coaches die hulp verlenen, maar in 2012 startte hij zelf met enkele van die coaches een platform om berichtgevingen over “vermeende overdiagnostiek en vermeende medicalisering” te nuanceren en “ADHD en de behandeling van ADHD op de kaart te zetten”.

Decentralisatie
In zomergasten toonde Vermeiren ons het ene na het andere schrijnende fragment van jongeren met zware problematiek. Hij suggereerde dat hulp aan jeugd met ernstige problemen uitblijft door de decentralisatie van jeugdzorg naar gemeenten in 2015. Dat klopt niet. Al in 2009 stelde emeritus hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie Frits Boer in de Volkskrant: “De bureaucratie waarin we terecht zijn gekomen, is schandalig. Makkelijke kinderen kunnen overal terecht, moeilijke worden als een hete aardappel doorgeschoven: van de psychiatrie naar de jeugdzorg en weer terug.” Juist omdat de kinderpsychiatrie zelf ongebreideld bleef groeien en zich daarbij vooral richtte op milde in plaats van ernstige problemen, moest er iets gebeuren en greep de overheid in. Gebrek aan zorg voor degenen met ernstige psychiatrische problematiek is kortom in eerste instantie een oorzaak van de overheveling van jeugdzorg van het rijk naar gemeenten. In plaats van te helpen deze ingewikkelde transitie in het belang van de kinderen zo goed mogelijk te laten verlopen, hebben veel kinderpsychiaters hun energie gestoken in mokken en protesteren. Dat is niet bevorderlijk geweest.

Ambassadeur
Ondanks mijn ergernis over het eenzijdige decentralisatiebetoog van Vermeiren en zijn onterechte claimen van een pioniersrol, heb ik geboeid gekeken naar de aflevering van Zomergasten. De fragmenten waren indringend en Vermeiren vertelde op een mooie en openhartige manier. Zijn pleidooi voor begrip en oor voor jongeren is hard nodig en ontzettend waardevol. De psychiatrie heeft niet alleen pioniers nodig, maar ook ambassadeurs die een nieuw paradigma breed en overtuigend onder de aandacht weten te brengen. Daar is Robert Vermeiren op deze zomerzondagavond uitstekend in geslaagd.

Je leeft het fijnste samen als je elkaar de ruimte geeft

In de rubriek Ouderschap in Balans Magazine gaat Laura Batstra in op ongevraagde adviezen, de altijd aanwezige bezorgdheid, het belang van elkaar ruimte geven en nog veel meer. Opvoeding is af en toe een worsteling. Met haar zes kinderen kan Laura hier goed over meepraten. 

U leest het artikel hier.

Veel breder kijken naar druk gedrag

Wederom aandacht in de media voor het proefschrift Wild & Willful van Maruschka Sluiter. In Onze Jeugd bepleit zij op overtuigende wijze een brede kijk op als druk en dwars ervaren kindgedrag. 

U leest het artikel hier.